person_outline

Zijn er leiders nodig in netwerken?

network > Zijn er leiders nodig in netwerken? | leiderschap

De afbeelding is shareware van hikingartist.com

De samenleving verandert. Van de economisch gedreven, post-industriele maatschappij transformeren we naar een netwerksamenleving. Dat zeggen boeiende wetenschappers (waaronder Jan Rotmans), hippie-achtige aquariuskijkers en mensen als Marc Zuckerberg die in korte tijd veel geld verdienen aan onze behoefte aan netwerken. Zo'n netwerksamenleving, wat voor leiderschap vraagt dat?  Ik heb nog geen kant en klaar antwoord gevonden op deze vraag. Maar, in mijn hoofd begint zich wel een schetsontwerp te vormen.

De netwerksamenleving is een gemeenschap waarin mensen en organisaties zich spontaan organiseren. Over het algemeen ontstaat een netwerk rondom een probleem of een mogelijkheid, die door meerdere mensen wordt erkend.

Een praktisch voorbeeld: in Varsseveld (het dorp waar ik bij in de buurt woon) vonden mensen elkaar die het dorpshart als saai bestempelen. Ze kwamen in aanraking met iemand met een passie voor hanging baskets. Zo werd het probleem van de groep verbonden met een passie van een ander. Binnen korte tijd waren de lantarenpalen in het centrum voorzien van bloemige bakjes. Een groep die dagbesteding voor arbeidsgehandicapten zoekt, bood spontaan aan de bakjes te onderhouden. De gemeente was in eerste instantie niet blij: zonder overleg waren de baskets aan hun lantarenpalen gehangen. Maar na wat overleg bleek dat het toch allemaal kon en mocht en waren alle betrokkenen blij en tevreden. 

Kenmerken van netwerken

Zo'n netwerk heeft een aantal kenmerken. Volgens het boek 'Leren samenwerken tussen organisaties' (Edwin Kaats en Wilfrid Opheij) hebben zelforganiserende netwerken de volgende zeven kenmerken: 

  1. Geen hierarchische sturing
  2. Geen vooraf bepaalde, gedeelde koers of ambitie
  3. Spontane en onverwachte resultaten 
  4. Geen duidelijke grenzen (dus niet duidelijk wie in het netwerk zit en wie niet)
  5. Van binnenuit lijkt het een chaos, van buitenaf lijkt het georganiseerd
  6. De netwerken ontstaan en verdwijnen spontaan
  7. Voor elk deelnemend individu is het netwerk simpel, op het niveau van het netwerk is het complex en intelligent.

Kortom: zo'n netwerk is een zooitje ongeregeld dat tot goede dingen komt. De vraag is dan of er uberhaupt leiderschap nodig is, in zo'n netwerk. 

Het recht van de sterkste

In het artikel 'Waar autoriteit verdwijnt, geldt het recht van de sterkste' (maandblad Filosofie van 21 augustus), geeft psychoanalyticus Paul Verhaeghe aan dat in Nederland, door de ontwikkeling naar een netwerksamenleving, het recht van de sterkste gaat heersen. Volgens Verhaeghe zitten we in een overgangsperiode, waarbij er nog allerlei bolwerken bestaan waarvan niemand meer de autoriteit erkend. Deze bolwerken (en dan vooral de mensen in de bolwerken) willen hun positie niet opgeven en gaan dus over op het gebruik van macht. Machthebbers schermen zich af van de rest van de samenleving en worden arrogant. Ze denken te weten wat goed is voor de groep waar ze macht over hebben. Daarover hoeven ze geen contact te hebben met die groep, want door opleiding, ervaring of welke drogredenering dan ook, vinden ze dat ze beter weten dan de mensen zelf wat goed voor ze is. Kortom: Verhaeghe geeft aan dat we er nog niet zijn. Net als Rotmans (die zoekt naar kantelaars en andere veranderaars) zegt Verhaeghe dat we niet spontaan door deze fase van verandering heen komen. 

Wie ontwikkelt de netwerken?

Wat kunnen wij, als leiders, eraan doen om mee te werken aan de netwerksamenleving, waar hierarchie niet speelt en geen ruimte is voor machtsmisbruik? Verhaeghe spreekt over het organiseren van gesprekken waardoor we samen komen tot nieuwe afspraken over wat we wel en niet wenselijk vinden. Zo kunnen uitwassen door machtsgebruikende bolwerken worden ingedamd of bestreden. Ook in het boek van Kaats en Opheij staan aanwijzingen: netwerken bloeien bijvoorbeeld door een hoge kwaliteit van de dialoog, door een groeiend vertrouwen en door mensen die meebouwen aan een hoge kwaliteit van gesprek. In ieder geval is het belangrijk dat de kwaliteit van het contact hoog is. 

Als leider kunnen we daar dus voor zorgen. We kunnen ons richten op het tot stand brengen van kwalitatief goede contacten. We kunnen mensen helpen om vanuit waar ze goed in zijn en vanuit waar ze warm voor lopen, het contact met anderen aan te gaan. We kunnen ons afvragen in hoeverre we onderdeel zijn van een machtsbolwerk. We kunnen kwalitatief goede dialogen organiseren in ons team, in onze organisatie of in onze klantenkring. Dat doen we door goed te luisteren, door de verschillen tussen de deelnemers te erkennen en te vieren, door niet te sturen op op het bereiken van een resultaat, maar door te sturen op de kwaliteit van de samenwerking. We kunnen zelf mensen vertrouwen en dat ook actief uitdragen. 

Leiders in netwerken...

Ik denk dat de leider in de netwerksamenleving geen hierarchische macht heeft. Die netwerkleider is

  • een benaderbaar persoon,
  • een bron van inspiratie door een scherp inzicht in sociale, inhoudelijk, ambachtelijke, intuitieve en/of wetenschappelijke zaken  
  • iemand die anderen in hun waarde laat,
  • iemand die goed kan luisteren omdat hij oprecht geinteresseerd is en
  • iemand die niet bang is om zijn mond open te doen, in ieder geval om aandacht te vragen voor een minderheidsstandpunt. 

Ik ben benieuwd wat jij vindt van deze schets, of je aanvullingen hebt, of het er in het geheel niet mee eens bent. Ik hoor het graag!

Dit onderwerp komt aan bod tijdens Lerende Leiders Live! Kom je ook naar de workshop? 


Interessant blog? Like it op Facebook, +1 op Google, Tweet het of deel dit blog op andere bookmarking websites.

Geschreven door
Pro-Blogger Top Blogger

Elke organisatie, elk team en elk mens ontwikkelt zich. Soms vraagt de buitenwacht om die aanpassing, soms komt de ontwikkeling van binnenuit. Het mooiste is als door die ontwikkeling de aanwezige talenten (nog meer) worden benut. Zo laait het vuurtje op! Ik help je graag met die ontwikkeling. In het hele traject kunnen we samen oplopen: het uitvinden van de ontwikkelopgave, het maken van een plan om tot ontwikkeling te komen en het faciliteren van die ontwikkeling. Daarvoor gebruik ik systemische technieken (opstellingen), mediation-, leiderschaps- en coachingsvaardigheden. Wat In vuur en vlam doet!

Mijn opdrachten spelen zich over het algemeen af in de cultuur sector, bij gemeenten en in het onderwijs. Hier lees je wat mensen van de samenwerking met mij vinden.

Mijn visie op leiderschap: www.in-vuur-en-vlam.nl

Voor mijn werkervaring, zie https://nl.linkedin.com/in/hettekevideler 

twitter's Profielfoto
twitter antwoordt op het onderwerp: #1450 1 jaar 6 maanden geleden
twitter's Profielfoto
twitter antwoordt op het onderwerp: #1442 1 jaar 7 maanden geleden

Wat vind jij? deel het met ons!

INFO: You are posting the message as a 'Guest'

×
Niets meer missen?

Schrijf je nu in voor onze (max.) wekelijkse nieuwsbrief en mis geen enkel Leiderschapsblog of -nieuwsbericht meer.

Ook interessant voor jou