person_outline

Kwetsbare zorg

kwetsbare zorg > Kwetsbare zorg | Leiderschap23 april 2018 werd er een initiatiefnota voor toekomstbestendige ouderenzorg gelanceerd. Lachende, gezonde mensen praten over de kwetsbare ouderen van onze samenleving. Niet de ziekte staat centraal maar de kwaliteit van hun dagelijks leven. Toch zie ik een gat tussen zelfredzaamheid en ziekte. In dat gat zit de mens die het moet ondergaan. In dat gat wordt zorg gezien als dienstverlening in plaats van hulpverlening. Zorg is fundamenteel anders dan een dienst of service.

Dit verhaal brengt mij terug naar 2016. In januari van dat jaar kwam de huisarts thuis bij een 91-jarige vrouw. Bij een wijze, zelfstandige vrouw met een vooruitziende blik. Haar huis was al levensloopbestendig. Tientallen jaren daarvoor had zij met haar man besloten dat dit huis hun laatste zou zijn.

Doodsvonnis

De huisarts wist niet hoe hij het moest vertellen. Hij kwam met een doodsvonnis maar draaide eromheen. De wijze vrouw voelde dit en dwong hem de waarheid te vertellen.’ Lastig’, zei hij. ‘Mensen willen niet altijd de waarheid horen. En eigenlijk moet u naar het ziekenhuis voor meer diagnostiek. Het is in elk geval terminaal hartfalen, maar meer kan ik u niet vertellen’. De vrouw dankte hem voor zijn eerlijkheid en ontsloeg hem van verdere last. ‘Geen ziekenhuis en een nieuwe huisarts. In dit huis zal ik sterven en nergens anders’.
Haar familie kwam in actie. Met name haar jongste dochter, die in huis ging wonen en daarmee haar welverdiende pensionering uitstelde. Ze sliep in het logeerbed van haar moeder in plaats van in bed met haar man. Haar kinderen probeerden regelmatig de zorg over te nemen en hun moeder te ontlasten. Met alle liefde, hun grootmoeder was hun zo lief en ondanks de aftakeling bleef ze de wijze, gezellige vrouw.

Loslaten

Thuiszorg werd opgevoerd, maar de regie bleef in handen van de vrouw. Angsten had ze wel degelijk en loslaten was zo makkelijk nog niet. De dood mocht komen maar meer nog wilde ze blijven genieten van haar kinderen, kleinkinderen en achterkleinkinderen. De thuiszorg en later ook de 24 uurs zorg stonden letterlijk aan de zijlijn. Ze konden, hoe lief ze ook waren, niet voldoen aan dat wat deze vrouw nodig had: zorg uit het hart. Deze vrouw was ogenschijnlijk zo sterk dat een desastreuze beslissing werd genomen. De thuiszorg (de eerstverantwoordelijk verpleegkundige) besloot dat ze niet meer terminaal was. De zorg thuis werd te duur. De nieuwe huisarts ging mee in het verhaal, drukte op de knop en het onvermijdelijke werd doorgegeven aan de zorgverzekeraar, die besliste dat er geen weg terug was. Deze vrouw moest naar een instelling.

De dochter smeekte de huisarts om deze beslissing te herzien. Ze vroeg om harde cijfers, gaf aan dat haar moeder wel degelijk hard achteruitging, vroeg om medisch onderzoek om aan te tonen dat ze toch echt terminaal was. Maar de uitspraak was onverbiddelijk. De wijze vrouw gaf aan dat ze dood moest voor de uithuisplaatsing, voor 1 oktober. De dochter zocht een instelling uit met de langste wachtlijst. Tijd werd gewonnen. De lange wachtlijsten die vele mensen juist in een onmogelijke positie plaatsen en waar tot op de dag van vandaag geen oplossing voor is, was nu een zege geworden. Leiderschap, al dan niet verpleegkundig, is duurzaam omgaan met mensen en het niet laten afleiden van de essentie: zorg , er zijn met en er zijn voor de behoeftige ander die is aangewezen op hulp.

Een falend systeem

De dochter toonde als mantelzorger waar leiderschap. Maar de schade was ongekend, het systeem had gefaald. Zorgen en stress over haar dood namen de overhand. De wijze vrouw was met niets anders meer bezig, de onmacht maakte zich tot een bezit. Daar waar de geest niet meer in balans is met het lichaam, begint ook het grote falen. De vrouw ging heel hard achteruit. Een week lang stond de familie op scherp. Een dag voor het overlijden van de vrouw kwam de huisarts langs. De vrouw wilde niet naar bed maar bij haar familie zijn. Er was behoefte aan leiding, palliatieve zorg, zorg bij benauwdheid en ongemak indien het zich zou aantreden, zorg voor de mantelzorgers. Zowel de thuiszorg als de huisarts gaven niet thuis. Als ze vannacht ongemak zou ervaren, kon de huisartsenpost gebeld worden. De familie moest de vrouw op bed leggen.

Dochter en kleindochter zaten naast haar bed, hielden haar handen vast en begonnen te praten over alles wat ze zich konden herinneren van hun prachtige leven. Tranen rolden over haar prachtige oude wangen. Het was goed zo. Maar diezelfde dochter en kleindochter kwamen in de nacht terecht in een doodsstrijd. De benauwdheid trad ongenadig toe in vol besef. De dienstdoende huisarts stond 10 km verderop vast bij een andere patiënt. Na 50 minuten de doodsstrijd te hebben aangezien belde de kleindochter een ambulance. Zuurstof, morfine en dormicum werden toegediend. De rust keerde terug en 4 uur later stierf de vrouw in bijzijn van haar familie in haar eigen huis. Een dag voor 1 oktober, zoals ze zelf had voorspeld.

Deze wijze vrouw werd lachend 80, zelfs lachend 90. Met een dieet van chocolade en sigaretten.

Dat wat er werkelijk toe doet?

Zorg is er zijn met en er zijn voor de behoeftige ander die is aangewezen op hulp. Het gaat om een betrekking, een relatie, tussen mensen van wie de een deskundigheid heeft en waar de ander een beroep op doet. Om redenen die afhankelijk zijn van de omstandigheden die sterk kunnen variëren. Dat is de kern. En al het andere (beleid, bestuur, politiek, systemen, financiering, verantwoording) zou erop gericht moeten zijn om die relatie te optimaliseren. Pas in de relatie kan blijken wat het goede is om te doen, wat zorg betekent voor die ander. Het houdt niet op bij het medische verhaal. Het is de kunst van het waarnemen van zorg in het geheel. Binnen de zorgsector is te weinig nagedacht over wat zorg in essentie is. Door zorg te zien als dienstverlening in plaats van hulpverlening, wordt geen recht gedaan aan de complexiteit van zorg. Of zoals prof. Andries Baart zichzelf ooit afvroeg “Mag aandacht zijn wat ze ook kan zijn: de kiem van een relatie waaruit een mens te voorschijn kruipt?”*

“Goede zorg ontstaat niet vanzelfsprekend. Goede zorg ontstaat naar de ander luisterend.” - Uit: Eend en Konijn laten zien wat zorg is, 2017 Luc Pluijmen en Carin Hoogstraten

  • Aandacht, etudes in presentie, Andries Baart
  • Foto uit privé collectie auteur


Interessant blog? Like it op Facebook, +1 op Google, Tweet het of deel dit blog op andere bookmarking websites.

Nienke Ipenburg
Geschreven door Nienke Ipenburg
Blogger Influencer


Wat vind jij? deel het met ons!

INFO: Je plaatst dit bericht als 'Gast'

×
Niets meer missen?

Schrijf je nu in voor onze (max.) wekelijkse e-zine en mis geen enkel Leiderschapsblog, -vacature of -nieuwsbericht meer.