person_outline

People, Planet & Profit in Panama

panamapapers > People, Planet & Profit in Panama | leiderschapOver waarom moraal alleen niet voldoende is.

Opwinding

Deze week volgen er nieuwe onthullingen in de Panama Papers, zo is wereldwijd aangekondigd door ‘het lek’. Behalve bij  een overijverige ambtenaar van  de Belastingdienst en wat die-hard journalisten heb ik nou niet de indruk dat zich een golf van opwinding van het land heeft meester gemaakt. Ja, het land kleurt wel roze, maar dat is eerder het roze van de Giro d’Italia dan van het FD. En rode konen zijn eerder het gevolg van teveel zon dan van stomende verontwaardiging over het zoveelste bewijs van eigenbelang en zelfverrijking. Sowieso valt de maatschappelijke onrust in Nederland over de Panama Papers reuze mee.  Zou het komen omdat er relatief weinig smeuïge details naar buiten komen? Los van een aftredende commissaris (bij ABN Amro) gebeurt er niet zo veel en Mark Rutte heeft -anders dan Cameron- niks ‘offshore’ staan. Of zou het komen omdat het ons eigenlijk niet meer verbaast na alles wat er gebeurd is sinds de crisis van 2008 en er een zekere apathie is opgetreden? Dat we ondanks Joris Luyendijks uitroep ‘Dit kan niet waar zijn’ (meer dan 100.000 exemplaren verkocht!) het amorele gedrag van een kleine bovenlaag beschouwen als een natuurverschijnsel waar uiteindelijk niet meer aan te doen valt dan luidkeels ‘foei’ te roepen, terwijl we misschien ook nog wel een steek van jaloezie voelen omdat hebzucht de meesten van ons ten diepste niet vreemd is?

Voorspelbare patronen

Ik denk eerlijk gezegd het laatste. In ieder geval voltrekt de discussie over de Panama Papers zich langs een tamelijk voorspelbaar patroon. Journalisten leggen zaken bloot, deskundigen leggen zaken uit, de tweede kamer roept om een onderzoek en de conclusie is dat het wettelijk niet verboden is om belasting te ontwijken, dat iedereen het doet, maar dat het moreel en ethisch niet klopt.  So far so good. Maar waarom klopt het dan moreel en ethisch niet? Dat blijkt nog niet zo eenvoudig. Want is immers niet de wet als zodanig het morele kader en is al het andere niet teveel aan publieke opinie (en dus aan wispelturigheid) onderhevig en daarmee niet werkbaar? Dit is het bastion dat door de meeste professionals betrokken wordt en als men al mee doet aan morele discussies dan is dat meestal onder druk, denk maar aan de frisse tegenzin waarmee Boele Staal destijds de bankierscode ‘verdedigde’. Zijn financiële professionals dan slechtere mensen? Welnee! Er is -om Joris Luyendijk te quoten-  geen sprake van immoreel gedrag, maar amoreel gedrag. Er is geen andere moraal dan datgene wat wettelijk mag. Punt uit. Dat is waarom Obama in reactie op de Panama Papers zei dat het probleem niet is dat deze praktijken illegaal zijn, maar dat ze legaal zijn.

Van bezieling….

Toch knelt deze benadering. En wel omdat er een bijna volledige knip gemaakt wordt tussen persoonlijke moraal en professionele moraal. Zo van: mijn persoonlijke moraal is dat ik vind dat iedereen in gelijke mate belasting moet betalen en mijn professionele moraal is dat ik bedrijven help dit vooral niet te doen. Antoinette Dijkhuizen spreekt in dit verband van ‘ontzieling’. Als de kloof tussen persoonlijke- en professionele moraal te groot wordt dan raken mensen hun ziel kwijt in hun werk met allerlei spanningen en negatieve gevolgen van dien. Het lijkt mij dat er nóg een risico is en dat zijn mogelijke corrumperende prikkels die de persoonlijke moraal kunnen uithollen. (‘iedereen doet het toch?’) Overigens geldt dit natuurlijk niet alleen voor de financiële sector, maar voor vrijwel iedereen.

Het recept lijkt dan duidelijk: opnieuw bezielen! Herbronnen, nadenken over wat er echt toe doet. Nadenken over de ‘why’ van het bedrijf, maar ook van jezelf,  zoals Simon Sinek betoogt. Terugdraaien naar de oorspronkelijke bedoeling zoals Wouter ’t Hart zegt. Allemaal waar. Maar wat mij puzzelt is dit: er is al vele jaren grote aandacht voor wat ik maar noem de ‘binnenkant’ van leiderschap. Je kunt vrijwel iedere dag wel een symposium of cursus volgen over innerlijk leiderschap, authenticiteit, je betere zelf, waarden-gestuurd ondernemen, etcetera. Hoe komt het nu dat al deze aandacht voor de persoonlijke kant van de leider nog zo weinig effect lijkt te hebben op macro vraagstukken zoals geagendeerd door de Panama Papers?

Naar mijn idee spelen twee factoren een rol. De eerste is ego. Het tegengaan van ‘ontzieling’ is geen modieuze  mindfullness achtige quick fix waarbij je na een ‘goed gevoel sessie’ weer topfit bent om te excelleren in je bedrijf. Bezieling is veel eer een langdurig en intensief proces waarin je afdaalt naar je diepste zelf en je ont-dekt wat er aan mooie en minder mooie kanten in je ego verstopt zit en die omarmt. Bezieling is opnieuw verbinding maken met datgene wat je écht belangrijk vindt en daar de consequenties uit trekken, het is het moreel opnieuw laden van je bestaan. Bezieling is het doorlopen van ‘Theory U’ op persoonlijk niveau, het is worden wie je ten diepste bent,  het integreren van persoon en professie. Met een mooi woord noemen we dat authenticiteit. Bezieling is dus niet alleen maar leuk. Integendeel, het is ‘slow cooking’. Het is mijn ervaring dat veel leiders en professionals zich niet de tijd gunnen om een dergelijk proces te doorlopen terwijl het wel heel erg nodig is om ontzieling tegen te gaan.

….naar rentmeesterschap

Maar er is nog een tweede factor. Naast bezieling, naast het opnieuw zoeken van de weg naar ‘binnen’, is er nog iets nodig en dat is wat ik zou willen noemen het wenkend perspectief. Moraal heeft niet alleen een binnenkant, maar ook een buitenkant. Waar richt je je op? Wat is de essentie van je bedrijf? Hoe staat het bedrijf in de samenleving?  Jeroen Smit (auteur van o.a. de Prooi) zegt hierover in Trouw van 29 april jl het volgende: ‘Bedrijven als Starbucks en Google, met hun verhalen over verantwoorde koffiebonen en hun hippe zitzak-bedrijfscultuur, tuigen zonder gewetenswroeging de gekste constructies op om maar geen belasting te hoeven betalen op de plek waar ze inkomen genereren’. Smit betoogt dat een bedrijf onlosmakelijk met de samenleving verbonden is en daarom het besef moeten krijgen ‘dat ze zich niet alleen moeten bekommeren om de aandeelhouders, werknemers en klanten, maar ook om de samenleving waarin ze opereren’. Het gaat dus niet alleen om het bedienen van álle stakeholders, maar om de fundamentele notie dat een bedrijf een maatschappelijke waarde heeft. Of – in termen van Herman Wijffels- het gaat erom dat een bedrijf rentmeesterschap betoont. Dat is een stevige paradigma shift voor veel leiders. Bezieling alleen is niet genoeg. Ook een volstrekt andere kijk op ‘waarde toevoegen’ is nodig om uit het moeras van Panama te ontsnappen. Daarvoor is volgens Smit een ander type leiderschap nodig, een leiderschap dat uitgaat van verbinding. Een leiderschap dat de brug slaat tussen binnen en buiten, tussen bezieling en rentmeesterschap. Een leiderschap dat dienstbaar is aan de samenleving, de organisatie, de mensen en -uiteindelijk- zichzelf. Of zoals DSM-topman Feike Seibesma het treffend samenvat: ‘Niemand kan succesvol zijn in een wereld die faalt’. People, planet en profit, in Panama, en in de polder.


Interessant blog? Like it op Facebook, +1 op Google, Tweet het of deel dit blog op andere bookmarking websites.

Peter van Wijk
Geschreven door Peter van Wijk
Blogger
bloggen lb > People, Planet & Profit in Panama | leiderschap
bloggen lmb > People, Planet & Profit in Panama | leiderschap
worldpoet-546's Profielfoto
worldpoet-546 antwoordt op het onderwerp: #1586 9 maanden 2 weken geleden
I always give it all to you and afterwards I let go.
It never belongs to me.
Thank you, Peter van Wijk.
(P. Hermans)

Wat vind jij? deel het met ons!

INFO: You are posting the message as a 'Guest'

×
Niets meer missen?

Schrijf je nu in voor onze (max.) wekelijkse nieuwsbrief en mis geen enkel Leiderschapsblog of -nieuwsbericht meer.