person_outline

Topdown en bottomup in het onderwijs

fotozee > Topdown en bottomup in het onderwijs | leiderschapAls je vanuit leiderschap je verdiept in het onderwijs, ontmoet je al snel een opvallend gebruik van termen. Als leider weet je dat bottom up, samensturing, deep democracy de weg voorwaarts is: je laat alle betrokkenen aan zet. Je leiderschap wordt voorwaardenscheppend voor het creërend vermogen van de mensen die in het veld (binnen en buiten je organisatie) aan de slag zijn. In het onderwijs houdt dit in dat ouders, leerlingen en docenten samen de school vormgeven. De meeste scholen worden echter voornamelijk top down aangestuurd. Dat begint niet in de school, dat begint al in Den Haag, waar top down regelgeving wordt ontworpen voor scholen. Leiderschap op scholen bestaat voor een belangrijk deel uit zorgen dat je voldoet aan alle regels en procedures die zijn opgelegd en die steeds verder lijken toe te nemen. Daarnaast zijn er veel praktische zaken: ziektevervanging, onderhoud van het gebouw en het uitbrengen van de jaarlijkse schoolgids. Het is wonderbaarlijk dat er schoolleiders en onderwijzers zijn die tijd en energie overhouden om over de toekomst van het onderwijs na te denken en daar actief mee aan de slag te zijn.

Op scholen wordt wel gesproken over bottom up, maar dan in het kader van leren. Bottom up leren betekent (in tegenstelling wat je vanuit de management terminologie zou verwachten) dat je leert door de onderdelen van een vak te kennen. Zo leer je talen bottom up: je leert de grammatica, je leert de woordjes. Samen vormen die de taal, die zich in de dagelijkse praktijk vooral als een kluwen betekenissen presenteert. Hetzelfde geldt voor de exacte vakken, je leert eerste de tafels voordat je aan praktische toepassingen begint. In elke huishouden met basisschoolleerlingen zie je daarom de tafeltabel in de wc hangen, zodat de vermaledijde tafels in het hoofd wordt gestampt tijdens het poepen. Ik hoor het u denken: 'ja, maar dat is toch normaal' en dat zijn we ook zo gewend vanaf het begin van het onderwijs. Op die norm worden leerlingen en scholen getoetst of het leren wel goed komt.

Zoals top down sturing zijn tegenhang kent in bottom up organiseren, kent bottom up leren zijn tegenhanger in top down leren. Bent u daar nog, of bent u afgehaakt in de terminologie-verwarring? Top down leren is bijvoorbeeld een taal leren door naar een ander land te gaan, en je daar in de taal onder te dompelen, net zo lang tot je hem kent. Dat is voor kinderen een heel natuurlijk proces, voor volwassenen betekent dat vooral uithouden en een beetje hulp accepteren. Je voelt je de eerste weken (of maanden, afhankelijk van je talent voor deze manier van leren) onbeholpen en onbekwaam. Maar na verloop van tijd herken je woorden, ga je ze gebruiken en leer je mee en mee de taal, de cultuur en de gewoonten. Dit bijna magische proces is in meerdere boeken en films weergegeven (denk aan Shogun). Hetzelfde proces kan met exacte vakken. Je begint bij een observatie of vraag uit het echte leven, en komt al onderzoekend allerlei natuurkundige, wiskundige of scheikundige principes tegen. Mijn kinderen blonken uit in dit soort vragen, altijd ingeleid met een bijna filosofische manier van 'mam' uitspreken: 'Mahammmm, waarom vliegen vogels anders dan vliegtuigen?' en 'Mahammmm, zou de lucht voor een vliegje hetzelfde voelen als wij hem voelen?' Grote uitvindingen zijn vanuit deze manier van leren gedaan. Zo is het vliegtuig bedacht voordat de bijbehorende natuurkundige verklaring was uitgedokterd.

Stel je nou eens voor dat we van topdown gestuurde, bottom up onderwijzende scholen, naar bottom up gestuurde, top down onderwijzende scholen zouden gaan? Of, in ieder geval, dat we dat soort scholen zouden toevoegen, zodat leerlingen zelf kunnen kiezen welke manier van leren het best bij ze past. Hoe zou zo'n bottom up gestuurde, top down lerende school eruit zien? Ook daarvoor kunnen we ons wenden tot de wereldliteratuur:

If you want to build a ship, don't drum up people to collect wood and don't assign them tasks and work, but rather teach them to long for the endless immensity of the sea. Antoine de Saint-Exupery

Of grote denkers:

Tell me and I forget. Teach me and I remember. Involve me and I learn. Benjamin Franklin

Kortom: het perspectief is dichterbij dan we denken. Natuurlijk zijn er drempels en lastigheden, maar vanuit een topdownlerende, bottomup sturende aanpak komen we daar wel uit, misschien in combinatie met een paar gesprekken in Den Haag. Welke wethouder, schoolleider of bestuurder is daar al mee bezig? Of gaan we dit samen aanpakken?

Tot slot, ik schrijf dit jaar over onderwijs (zie ook 'Thuiszitters als wegwijzers' en 'Waartoe dient het onderwijs?'). Waarom? Om persoonlijke redenen en omdat ik het boeiend vind hoe groot het verschil is (geworden) tussen hoe wij onderwijzen en wat we in organisaties vragen aan vaardigheden. En mijn laatste, en meest prangende reden:

'Leadership and learning are indispensable to each other.' John F. Kennedy


Interessant blog? Like it op Facebook, +1 op Google, Tweet het of deel dit blog op andere bookmarking websites.

Geschreven door
Pro-Blogger Top Blogger

Elke organisatie, elk team en elk mens ontwikkelt zich. Soms vraagt de buitenwacht om die aanpassing, soms komt de ontwikkeling van binnenuit. Het mooiste is als door die ontwikkeling de aanwezige talenten (nog meer) worden benut. Zo laait het vuurtje op! Ik help je graag met die ontwikkeling. In het hele traject kunnen we samen oplopen: het uitvinden van de ontwikkelopgave, het maken van een plan om tot ontwikkeling te komen en het faciliteren van die ontwikkeling. Daarvoor gebruik ik systemische technieken (opstellingen), mediation-, leiderschaps- en coachingsvaardigheden. Wat In vuur en vlam doet!

Mijn opdrachten spelen zich over het algemeen af in de cultuur sector, bij gemeenten en in het onderwijs. Hier lees je wat mensen van de samenwerking met mij vinden.

Mijn visie op leiderschap: www.in-vuur-en-vlam.nl

Voor mijn werkervaring, zie https://nl.linkedin.com/in/hettekevideler 


Wat vind jij? deel het met ons!

INFO: You are posting the message as a 'Guest'

×
Niets meer missen?

Schrijf je nu in voor onze (max.) wekelijkse nieuwsbrief en mis geen enkel Leiderschapsblog of -nieuwsbericht meer.