person_outline

Het huidige leiderschap is gebrekkigschap (Weconomics Dialoog deel 4)

rutteeconomie > Het huidige leiderschap is gebrekkigschap (Weconomics Dialoog deel 4) | leiderschapBeste Vivienne,

Bedankt voor je tweede brief. Ik denk dat je aan het fenomeen: eigen belang gaat voor gemeenschapsbelang niet direct zoveel kunt doen. Je kent waarschijnlijk de Tragedie van de Meent (Tragedy of Commons, zie ook pag. 229 in het boek ‘Weconomics analyse: waarom onze welvaartsmachine aan vervanging toe is’). Machthebbers zijn zo gefocust op de korte termijn en zo bezig met hun eigen belang (bijvoorbeeld partijpolitiek), dat ze de gevolgen van hun korte termijn ingrijpen, voor de lange termijn, niet zien (of niet willen zien). We blussen brandjes, maar zijn niet in staat brand te voorkomen. Ik verwijs hierbij ook naar het boek ‘Collaps’ van Jared Diamond waarin hij beschrijft waarom sommige beschavingen opgehouden zijn te bestaan en anderen niet. Het blijken steeds weer dezelfde patronen te zijn. We hebben de kennis hoe het niet moet en toch doen we het. Dus de vraag is of we ons op de ‘heersende macht’ of ‘de nieuwe macht’ moeten richten?

Onze welvaart is te duur

De kern van het probleem waar we al sinds 2008 in zitten heeft inderdaad te maken met productiviteit. Er is namelijk een directe relatie tussen productiviteitsgroei en welvaartsgroei (meestal gemeten in Bruto Binnenlands Product, BBP of internationaal: GDP). De kosten van onze welvaart stijgen terwijl onze productie onvoldoende meestijgt. Er zijn grofweg vijf manieren om dit gat te dichten:

  1. Geld lenen door de overheid
  2. Meer kinderen maken
  3. Langer doorwerken
  4. Meer arbeidsmigratie
  5. Productiever worden

kernprobleemalternatieven > Het huidige leiderschap is gebrekkigschap (Weconomics Dialoog deel 4) | leiderschap

Figuur 1: 5 alternatieven om ons kernprobleem op te lossen.

De meest wenselijke is het verbeteren van de productiviteit. Nu zijn de landbouwer en de fabrieksarbeider (fysieke productie), ieder ongeveer 50 keer zo productief geworden. De productiviteit van informatiewerkers (digitale productie) is nauwelijks verdubbeld sinds 1970. De primaire sector kent een groei van rond de 5% per jaar, de secundaire sector zit tussen de 2 - 3% groei en de tertiaire en quartaire, waar ongeveer 70% in Nederland in werkt, zit onder de 1% groei per jaar. Dat is veel te weinig om de stijgende kosten van zorg, onderwijs en vergrijzing op te vangen.

Slimmer werken ≠ harder werken

Na effectiviteit (de juiste dingen doen: bijvoorbeeld producten maken die we functioneel en primair echt nodig hebben), is productiviteit de belangrijkste ‘knop’ om aan te draaien (belangrijker dan efficiency). Productiever word je niet zozeer door sneller of harder te werken, maar vooral door slimmer te werken: minder nieuwe systemen hoeven te leren kennen, minder e-mails overtypen, minder tijd aan zoeken van informatie, minder vergaderen, minder reorganisaties, etc. Productiviteit heeft twee knoppen om aan te draaien: een output- en een inputknop. Stel je maakt 80 producten in 8 uur, dan is de productiviteit 10 stuks per uur. Je kunt de productiviteit op twee manier verdubbelen:

  • 80 producten maken in 4 uur
  • 160 producten maken in 8 uur

Systeem van “Indruk maken”

De voorkeur gaat uiteraard uit naar het eerste geval: hetzelfde maken in de helft van de tijd. We maken immers al genoeg producten, de output hoeft niet omhoog. In de VS wordt jaarlijks naar schatting 1200 miljard dollar uitgegeven aan producten waarvan mensen zeggen dat ze deze niet nodig hebben (Wall Street Journal, 23-4-2011). We geloven in goedkope producten van de Action en de Primark die in China gemaakt worden. De vraag is of we niet vervallen in een maatschappij waarbij we het belangrijk vinden vooral veel spullen te hebben die we toch niet gebruiken? We kopen spullen met geld wat we niet hebben om indruk te maken op mensen die we niet kennen. Worden we gedreven door het systeem of door wat we als mens willen? Eigen inzicht en authentiek leiderschap spelen hierin volgens mij een belangrijke rol.

Keynes’ belangrijkste vraag

Een van de belangrijkste economen uit de twintigste eeuw, John Maynard Keynes, schreef in 1930 het essay: ‘Economics possibilities for our Grandchildren’, waarin hij zich afvraagt wat we met de tijd zouden moeten doen als we steeds productiever worden? Tot op de dag van vandaag is deze vraag nog steeds niet beantwoord. Als we al productiever worden zoeken we er werk bij tot 17.00 uur. We identificeren ons vooral met betaald werk. Willen we dat zelf, of komt dat door het systeem waarin we misschien gevangen zitten? En wie bepaalt het systeem, zijn we dat zelf of maken we ons afhankelijk van een ander? Is de slavernij afgeschaft en zijn we leenslaven geworden? Zolang we de vraag van Keynes niet beantwoorden blijven we waarschijnlijk werk zoeken tot de tijd gevuld is die ervoor staat. De belangrijkste manier om dit te kantelen is vervangende arbeid: we zullen steeds meer taken zelf moeten doen die de overheid terugbrengt naar de burger. De overheid kan namelijk het gat (zie figuur 1) steeds minder vaak dichten met geleend geld.

Hoe zet je extra tijd slim in?

Zoals je in je brief aanhaalt zeg ik niet dat de surplustijd die we overhouden naar de participatiesamenleving moet gaan, maar dat is wel zo slim. Als je twee keer zo productief wordt (hetzelfde maken in de helft van de tijd) ben je om 12.30 klaar, je verdient evenveel en je ‘maakt’ evenveel. De middag (surplustijd) heb je dan beschikbaar in je agenda. Hoe je/we die surplustijd vervolgens inzet(ten) vraagt om leiderschap. We schieten er namelijk niet veel mee op wanneer het verbeteren van productiviteit leidt tot het fenomeen dat de helft van het personeel wordt ontslagen en thuis op de bank zit en de andere helft twee keer zo hard moet werken wat tot meer stress, burn-outs en zelfmoorden leidt. Het vraagt leiderschap om de surplustijd slim te verdelen: niet om meer te maken, maar om onze welvaart betaalbaar en duurzaam te maken.

Leiderschap vs. gebrekkigschap

Ik denk dat we inderdaad hiervoor op alle niveaus verbindend leiderschap nodig hebben. Je weet dat we tijdens de #ThoughtExpedition tour vooral de dialoog aangaan om samen tot nieuwe inzichten te komen. We moeten een nieuwe wereld creëren met een welvaartsmachine die niet langer gericht is op steeds meer produceren, maar op beter produceren. De wereld die we gemaakt hebben is een product van ons denken, willen we de wereld veranderen dan zullen we volgens Albert Einstein ons denken moeten veranderen. Belangrijke problemen kun je in ieder geval niet oplossen met hetzelfde denkkader als waarmee ze ontstaan zijn. Maar veel beleidsmakers, bestuurders, politici en CEO’s denken en zeggen dit wel. Enkele voorbeelden:

Premier Rutte roept op om sneller die nieuwe auto te kopen want dat is goed voor de economie en zo kunnen we de cijfers van het Centraal Plan Bureau verslaan (Nieuwsuur, 11-4-2013).

‘Philips CEO Frans van Houten ziet het bijdrukken van geld door de ECB, als oplossing voor de tegenvallende vraag naar Philips producten.’ (RTLZ 20-10-2014).

Oud minister van financiën uit de VS Larry Summers: ‘ …Maar deze ellende is veroorzaakt door te veel vertrouwen, te veel lenen en te veel uitgeven en kan niet worden opgelost zonder meer vertrouwen, meer geld lenen en meer uitgeven’ (Telegraaf 1-11-2014).

Deze voorbeelden noem ik geen leiderschap, maar gebrekkigschap. Ze weten het gewoon niet. Ze zien geen stip op de horizon en denken vooral lineair. En als je niet weet waar je naar toe gaat is elke weg goed of fout. En als je wel weet waar je naar toe gaat ontstaat vanzelf een pad.

Duurzame visie is bittere noodzaak

Ten slotte: de ‘sense of urgency’ is belangrijk. Als we de directe gevolgen niet merken zullen we niet veel bewegen. Het vermijden van veranderingen is een natuurlijke overlevingsstrategie. Om dit te doorbreken organiseert de Weconomics Foundation bijvoorbeeld de #ThoughtExpedition tour, waarin we via kennisdelen en de dialoog, een nieuwe richting geven aan ons leven en ons werk. Ondanks, of misschien door, een overvloed aan big data en informatie lukt het beleidsmakers maar niet uit de crisis te komen. Als makke schapen geloven veel mensen wat economen en politici op nationale televisie zeggen. We moeten het noodgedwongen doen met ‘experts’ die vaak lineair denken en nauwelijks een fundamenteel nieuw samenhangend verhaal laten zien of een duurzame visie leveren op de toekomst. Dichter en Nobelprijswinnaar T.S Elliot verwoorde het in 1934 als volgt in The Rock: ‘Where is the Life we have lost in living? Where is the wisdom we have lost in knowledge? Where is the knowledge we have lost in information?’

Wat realiseert technologie eigenlijk?

Ik denk, om Otto Scharmer aan te halen, dat we best weten wat we willen en wat de ‘emerging future’ is. We gaan van een industriële maatschappij naar een informatiemaatschappij en vervolgens naar een verzorgende maatschappij (vooral zorg voor ‘people and planet’). Er zal, denk ik, een soort tweestrijd ontstaan. Met aan de ene kant de mensen bij wie technologie het nieuwe geloofssysteem is geworden: ze geloven heilig in robotisering en dat techniek onze planeet zal redden (terwijl techniek vaak het tegenovergestelde realiseert). En aan de andere kant zullen er mensen zijn die liever niet door robots verzorgd willen worden, maar door andere mensen. Mensen die zelf energie opwekken en zoveel mogelijk in hun directe omgeving zelf schoon voedsel verbouwen. Mijn voorkeur gaat vooralsnog uit naar de laatste groep/oplossing.

Met collegiale groet,
Paul Bessems

Alle gepubliceerde Weconomics Dialogen zijn hier te vinden


Interessant blog? Like it op Facebook, +1 op Google, Tweet het of deel dit blog op andere bookmarking websites.

Paul Bessems
Geschreven door Paul Bessems
Blogger Influencer

worldpoet-546's Profielfoto > Het huidige leiderschap is gebrekkigschap (Weconomics Dialoog deel 4) | leiderschap
worldpoet-546 antwoordt op het onderwerp: #1598 1 jaar 2 maanden geleden
Ik ben dan ook blij, Paul Bessems, dat ik mijn gehele leven lang
schoenmaat nr. 38 zal dragen.
Petra Hermans

Wat vind jij? deel het met ons!

INFO: You are posting the message as a 'Guest'

×
Niets meer missen?

Schrijf je nu in voor onze (max.) wekelijkse e-zine en mis geen enkel Leiderschapsblog, -vacature of -nieuwsbericht meer.