Leiders liggen meer dan ooit onder het vergrootglas. De vele (financiële) schandalen, omvallende imperia en een diepgaand wantrouwen in het neoliberale kapitalisme worden meestal aan leiders geweten. Leiders die voor de breuk gezien werden als rolmodellen, inspirators en visionairs worden nu publiekelijk aan het schandpaal genageld. Bestempeld als oplichters, ordinaire graaiers.
De vele onderzoeken en aangescherpte regels laten zien hoe wij omgaan met de (leiderschaps-)crisis: door de schuldigen te zoeken en de duimschroef aan te draaien.
We praten over transformationeel, charismatisch en dienend leiderschap, maar we nemen ondertussen nog steeds vooral managers aan die de boel controleren, die fouten opsporen en mensen op de vingers tikken. In onze postindustriële maatschappij zijn we er blijkbaar niet in geslaagd om de vodden van de industriële tijd en denkwijze achter ons te laten.
Er is iets grondig mis
Eén op de acht werknemers heeft in Nederland burn-out klachten. Meer dan de helft van het verzuim is psychisch van aard. En meer dan de helft van de depressieve werknemers noemt zijn werk als belangrijkste oorzaak voor de depressie. We hebben het drukker dan ooit. De flexibilisering van arbeid maakt dat werknemers met elkaar moeten concurreren en maximaal wendbaar en inzetbaar moeten zijn. De mens is een grondstof geworden. En de manager een kundige uitbater ervan.
Je moet van goede huize komen om als leider aangesteld te worden. De juiste ingrediënten hiertoe: een respectabele staat van dienst bij -bij voorkeur- verschillende sexy multinationals, een MBA aan een gerenommeerd instituut, intelligent, daadkrachtig, resultaatgericht, ondernemend, met een feilloos financieel inzicht. De schaap met vele ‘accountable’ poten is de beste leider. Of toch niet?
Ook zonder diepgaand onderzoek weten we (voelen we?) dat onze benaderingen, die vroeger gemeengoed en evidence based waren, niet meer voldoen om de ontluikende complexiteit het hoofd te bieden. Op mondiaal niveau niet, op nationaal niveau niet, individueel niet. We zijn op een keerpunt beland. Bij een punt waarbij het verleden niet meer de maat is van ons heden of toekomst. Een punt waarbij we vastomlijnde ideeën over de beste leider moeten durven los te laten.
Veel leiderschapsbenaderingen maken hun beloften aan een groot impact en significante veranderingen niet waar. Het ligt niet aan de complexiteit of de juistheid van de theorieën – het zijn vaak zeer doordachte methodieken met modellen, stappenplannen, handreikingen en trainingsprogramma’s. Ze maken hun beloften niet waar omdat er nauwelijks of onvoldoende aandacht is voor het fundament: onze essentie als menselijke wezens en de verbinding: met onszelf en vervolgens met de ander.
Een andere vorm van leiderschap
Er is - wellicht - iets anders nodig voor duurzaam en succesvol leiderschap. Duurzaam in de zin van toekomstbestendig en veerkrachtig. Succesvol in de zin van een wereld (een samenleving, organisatie, een team, een individu) dat wél werkt. Niet alleen voor het individu, maar ook voor het collectief. Niet ten koste van anderen. Niet als een winst-verlies model.
In een wereld die wél werkt is er niet één de heroïsche leider. We zijn allemaal held of heldin. Een wereld die wél werkt, vraagt om moedige en authentieke mensen die zich met elkaar verbinden, die anderen samenbrengen en die vorm geven aan het creatieve potentieel van de tijden waarin we leven.
In een wereld die wél werkt, is er openheid en ruimte voor andere ideeën en zienswijzen. Er is ruimte voor anders-zijn. In een wereld die wél werkt, is er het begrip dat alles met alles samenhangt. Dat de actie van één individu een onmetelijk groter impact heeft dan het in de eerste instantie waarneembaar is. In een wereld die wél werkt, is er ruimte voor voelen en denken, voor verstandelijk en intuïtief weten.
In een wereld die wél werkt, is er het besef dat quick wins en quick fixes niet bestaan. Dat complexiteit slechts een vermomming is van onwetendheid. Dat eenvoud de oplossing in zich draagt. In een wereld die wél werkt, is de beste leider die dit weet en ernaar handelt. Dat is genoeg.
“Wanneer je authentiek bent, wanneer je vertrouwen hebt in wie je bent en gelooft in wat je doet, wanneer je degenen met wie je werkt, in hun wijsheid en grootsheid ziet en waardeert, zullen ze met je meegaan. Als je dit doet, zul je deuren openen naar nieuwe mogelijkheden en nieuwe realiteiten, waarvan nog nooit gedroomd is”. (Alan Seale, Wat wél werkt)
Steun Lerende Leiders - een kop koffie
Reacties (3)
Han Oei
Prachtig beschreven Leona. Sluit helemaal aan bij het spanningsveld tussen het verlangen dat ik voel en de huidige praktijk die ik vaak nog zie.
Het jaarlijkse Change in Business event (changeinbusiness.nl (http://www.changeinbusiness.nl/)) is een mooi voorbeeld van een plek waarin huidige en toekomstige leiders in dialoog gaan om de door jou beschreven nieuwe wereld met nieuw leiderschap vorm te geven. Met een toepasselijk lijflied: " Change, dat zijn wij..."
Marieke van Baars Gast
Zelden een opinie stuk gelezen over leiderschap wat precies de vinger op de zere plek legt EN goede inzichten geeft over hoe het wel zou kunnen. Chapeau!!
Yvonne van Duuren
Leona, wat ben ik het met je eens zeg ;-). Een prachtig geschreven blog die ik actief ga verder brengen in mijn netwerk.
Schittering en geluk in jouw profiel: 2 woorden die in mijn volgende blog op lerende leiders vrij snel te lezen zijn. Ben benieuwd naar jouw reactie.