person_outline

Medisch Leiderschap

medischleiderschap > Medisch Leiderschap | leiderschapIk ben zo blij met de term ‘medisch leiderschap’! Natuurlijk is de essentie van leiderschap overal hetzelfde. Of het nu over persoonlijk leiderschap gaat, of leiderschap in een bepaalde beroepsgroep of op wereldniveau. Dat maakt niets uit. Leiderschap gaat over de ontwikkeling van bewustwording en dat naar vermogen inzetten ten gunste van meer welzijn (en dat mag ook je eigen micro wereldje zijn).

Participerende patiënt

Medisch leiderschap. Waarom is dat nu zo’n goede term? Dat heeft vooral te maken met de bewustwording ten aanzien van de positie van de patiënt. Steeds vaker horen we over de participerende patiënt, de mondige patiënt, de patiënt die het beter weet, over gedeelde besluitvorming, etc. Allemaal termen die wijzen op die veranderende positie van de patiënt. En hoe moeten we daar nu mee omgaan?
Nu speelt deze verandering van positie ook op andere gebieden. De werknemer is mondiger geworden, de consument, de leden van de vereniging, studenten, de burger, ouders, overal zie je die verschuivingen. Echter, de patiënt neemt in mijn ogen een bijzondere positie in. De patiënt lijkt vaak erg mondig, maar in de spreekkamer en op de behandeltafel worden we over het algemeen erg onzeker. Ons leven, de macht over ons leven, ligt in de handen van de zorgverlener. Dat maakt ons, de patiënt, heel klein en kwetsbaar. We hebben dan een arts nodig die begrijpt wat leiderschap echt betekent.

Patiëntrollen

In de praktijk lees en hoor ik over die mondige en assertieve patiënt. De patiënt waarvan van alles en nog wat wordt verwacht. De Raad van de Volksgezondheid en Zorg (RVZ) heeft een advies geschreven dat zich richt op het proces van gezamenlijke besluitvorming1. In dit advies wordt onder andere gesproken over de verschillende rollen van de patiënt. Tenslotte is elke patiënt, maar ook elke zorgvraag verschillend, en afhankelijk daarvan wordt de volgende typering gehanteerd (zie ook figuur Patiëntrollen).

De klassieke patiënt wil graag instructies en antwoorden van de arts, de regisseur wil meebeslissen over het voorgelegde behandelplan, de co-producent weet inhoudelijk vaak meer over zijn zorgvraag en zal zijn ziekteproces voor een groot deel zelf kunnen en willen monitoren en de cliënt brengt nieuwe informatie in de gezamenlijke besluitvorming in. Deze patiëntbenadering gaat echter voorbij aan de rollen die de arts/zorgverlener in dit proces kan innemen.

Patiëntrollen > Medisch Leiderschap | leiderschap

[bron: Canisius Wilhelmina Ziekenhuis, Nijmegen]

Gezamenlijke besluitvorming

De zogenaamde klassieke patiënt komt nog altijd het meeste voor2. Op zich is dat niet zo vreemd, en ik zal uitleggen waarom. Een gezamenlijke besluitvorming bestaat uit minimaal twee partijen. In dit geval de zorgverlener en de patiënt. De RVZ heeft haar advies vooral vanuit het perspectief van de patiënt geschreven. Met betrekking tot de zorgverleners wordt wel geadviseerd dat er bepaalde competenties beschreven en opgenomen moeten worden, en dat er een training moet komen waarin de zorgverlener de cruciale punten van de besluitvorming leert herkennen. Maar het advies is vooral gericht op de rol van de patiënt. Op hoe de patiënt zich gedraagt (alsof het gedrag van de arts geen invloed heeft). Bovendien wordt aangenomen dat een zorgverlener tot een goede dialoog in staat is.

Dialoog in de zorg

Helaas schort het daar nog eens aan. Uit hetzelfde artikel in Skipr blijkt dat één van de belangrijkste behoefte van de patiënt is 'om serieus genomen te worden door de arts'. Een voorwaarde, lijkt me, voor gezamenlijke besluitvorming. En een belangrijk element in het ontwikkelen van medisch leiderschap. Het werkelijk kunnen voeren van een dialoog zegt iets over de bewustwording op het gebied van leiderschap.

Daarnaast is, zoals eerder gezegd, de relatie van de patiënt met de arts niet gelijkwaardig. Ziek zijn zorgt voor onzekerheid en kwetsbaarheid. In die zin voelt een patiënt zich afhankelijk van de arts. Deze machtspositie brengt met zich mee dat juist de arts een voorbeeldrol in de gezamenlijke besluitvorming zou moeten hebben en nemen. Zijn of haar gedrag of actie bepaalt in grote mate het gedrag of de reactie van de patiënt (actie-reactie).

Artsrollen

Ik zou dan ook willen pleiten om, naast patiëntrollen, ook de rollen van de specialist te definiëren.

Artsrollen > Medisch Leiderschap | leiderschap

Deze indeling heb ik overgenomen uit het programma Leiderschapsdomeinen3, en is gebaseerd op TheoryU van Otto Scharmer4 (MIT). Leiderschapsdomeinen gaat uit van vier domeinen: autoritair, strijdend, verbindend en presentie. Elk domein kan goed zijn, maar je keuze doet er toe. Wil jij als arts dat een patiënt precies doet wat jij voorschrijft (linksboven in het schema; de pillen), dan kan een stap in het autoritaire/ instructie domein de goede keuze zijn (de klassieke arts). Wil je bijvoorbeeld als zorgverlener dat patiënten vanuit zichzelf hun eigen kracht maximaal inzetten, dan ligt het domein van presentie meer voor de hand (lid behandelteam). Je oogst dus wat je zaait, en je (domein)keuze doet er toe. Die bewustwording bepaalt je medisch leiderschap.

Je oogst wat je zaait

Gezamenlijke besluitvorming in en over het zorgproces vraagt van beide partijen, patiënt én arts, om bewust te worden van de rollen die je kunt aannemen in een relatie, ofwel de vier leiderschapsdomeinen die je kunt betreden. Daarin zie ik de arts als degene die de ander, de patiënt, uitnodigt een bepaalde rol op zich te nemen. Dat is medisch leiderschap! Door als arts bijvoorbeeld bewust te kiezen voor de rol als 'lid van het behandelteam', wordt de patiënt uitgenodigd zich als 'cliënt' op te stellen.

De eenzijdig voorgestelde focus op patiënttrollen in het advies van de RVZ gaat, naar mijn idee, voorbij aan het feit dat er tenminste twee partijen deelnemen aan een gezamenlijke besluitvorming. Hoe hoger je bewustwording op leiderschapsgebied, hoe meer je oog krijgt voor de ander. Ook Laloux5 spreekt in zijn Reinventing Organizations over bewustwording en hoe dat zich uit in de verschillende soorten organisaties.

Overigens is het heel normaal dat rollen tijdens het zorgproces veranderen. Zelfs binnen één gesprek kunnen de verschillende rollen de revue passeren. Bewustwording daarvan helpt je in de keuze voor het betreden van een bepaald leiderschapsdomein, en je keuze doet er echt toe beste zorgverlener.

Nu de term medisch leiderschap steeds meer mainstream wordt hoop ik dat de artsen en andere zorgverleners  ook de stappen gaan zetten naar de boeken van Otto Scharmer, Frederic Laloux, Jos de Blok6, Frans Wilms en Paul Bessems7. We zijn allen één.

1] De participerende patiënt, Den Haag, 2013
2] Skipr, nr.1, januari 2013, p.46-48, Patiëntrollen maken zorg persoonlijker
3] Ontwikkeld door Frans Wilms, bestuurder bij RADAR in Maastricht.
4] Otto Scharmer is Senior Lecturer aan de Massachusetts Institute of Technology (MIT) en oprichter van het  Presencing Institute.
5] Frederic Laloux is consultant en adviseert organisaties die op zoek zijn naar een fundamenteel andere managementaanpak. Zijn boek Reinventing Organizations zorgt voor een ware paradigma verschuiving.
6] Jos de Blok is oprichter van Buurtzorg Nederland. ‘Zijn’ Buurtzorg geldt als voorbeeld in de genoemde paradigma verschuiving van Laloux. De Blok is ook initiatiefnemer van Zorgeloos Care; de alternatieve zorgverzekeraar, voor een menselijkere zorg.
7] Paul Bessems is oprichter van de Weconomics Foundation en pleit voor een meer duurzame welvaart door hybride organiseren en blockchain organiseren. Stap 1: hogere bewustwording.


Interessant blog? Like it op Facebook, +1 op Google, Tweet het of deel dit blog op andere bookmarking websites.

Geschreven door
Pro-Blogger Top Blogger Thought Leader

Leiderschap | Duurzame Welvaart | Spiritualiteit

 

j.w.hoek@gmail.com's Profielfoto > Medisch Leiderschap | leiderschap
antwoordt op het onderwerp: #1530 1 jaar 7 maanden geleden
Mooi de essentie neergezet. Met veel plezier gelezen.
Vivienne van Leuken's Profielfoto > Medisch Leiderschap | leiderschap
Vivienne van Leuken antwoordt op het onderwerp: #1523 1 jaar 7 maanden geleden
Hoi Marie Christine,

Absoluut! En dat kan ook. In het ontwikkelprogramma Leiderschapsdomeinen werk je aan de hand van je eigen rol, functie in een organisatie, aan je persoonlijk ontwikkelingsverhaal. Waar sta je nu? Welk domein is dominant? Waar zit hem dat in? Hoe kun je de vaardigheden en kennis voor andere domeinen ontwikkelen? Welke situaties kun je het beste vanuit welk domein betrachten? Etc. Maar een introductieworkshop kan natuurlijk ook.
Er is een test om enig inzicht te verwerven in waar je nu staat als manager, docent, bestuurder, ambtenaar, moeder/vader, etc. etc. Deze test wordt aan het begin van het ontwikkeltraject afgenomen en aan het einde. Als je met een team werkt kun je zelfs zien hoe de verdeling binnen een team is in bepaalde domeinen, en dus kun je van elkaar leren. In de test is ook een onderscheid gemaakt naar dar wat je denkt en dat wat je doet. Ik heb zelf gemerkt dat ik in bepaalde gevallen heel autoritair denk, maar heel verbindend handel [of wat het nu juist andersom... dat laat ik in het midden :-) > Medisch Leiderschap | leiderschap]
Ik kan je de test toesturen. Hij is gratis.

Wat vind jij? deel het met ons!

INFO: You are posting the message as a 'Guest'

×
Niets meer missen?

Schrijf je nu in voor onze (max.) wekelijkse e-zine en mis geen enkel Leiderschapsblog, -vacature of -nieuwsbericht meer.