Het is aan de orde van de dag: de ene burgemeester is nog niet weggestuurd, of de volgende wethouder kan zijn biezen pakken. Lees je de reacties op nieuwssites, dan is er maar één antwoord op elke faux pas van een bestuurder: opstappen! Deze bijltjesdagcultuur lijkt grotere vormen aan te nemen. Blijkbaar biedt het ons voordelen. Welke voordelen zijn dat precies? Ik heb gekeken naar voordelen die worden genoemd door reageerders bij de benoeming van de vervangers van de afgetredenen. We onderzoeken er drie: 'nieuwe bezems vegen schoon', 'een gewaarschuwd mens telt voor twee' en 'een grotere sukkel als die er zat, zal er niet nog een keer komen'.
1. Nieuwe bezems vegen schoon
Als een wethouder of burgemeester wordt weggestuurd omdat er iets mis is gegaan, kan het zijn dat zijn of haar opvolger die taak beter kan uitvoeren. Dus: de ene bestuurder kan geen bonnetjes tevoorschijn toveren, de volgende bestuurder vindt ze alsnog in een vergeten laatje. Een nieuwe wethouder weet dus wegen te bewandelen die voor de oude wethouder niet meer beschikbaar waren. Dat kan in sommige gevallen kloppen.
Echter, bij een belangrijk oorzaak van het aftreden van wethouders en burgemeester is de ‘vertrouwensbreuk’. Vaak zijn die vertrouwensbreuken langlopende irritaties, tussen gemeenteraad en college of bijvoorbeeld binnen een college. Een nieuwe wethouder heeft natuurlijk een nieuwe ronde om vertrouwen te hervinden, maar als de achterliggende problemen niet zijn aangekaart en opgelost, zal ook de nieuwe bezem na verloop van tijd afbranden.
2. Een gewaarschuwd mens telt voor twee
Laatst is een burgemeester afgetreden omdat hij op social media verscheen terwijl hij een meisje kuste. Hij bleek niet geheel nuchter te zijn. Het meisje was overigens een vriendin van zijn kinderen, dat hij een kus op de wang gaf bij afscheid. Hij had wat gedronken, maar niet veel. Maar het beeld was sterk: bezopen burgemeester betast meisje (dat het meisje in kwestie daardoor geheel tegen haar wil door die aandacht geslachtofferd werd, is een ander, onsmakelijk verhaal). Bij het bespreken van dit geval in de gemeenteraad bleek dat de burgemeester dienst had. Dat wil zeggen dat hij in noodgevallen degene was die de ramp coordineerde. De burgemeester zelf gaf aan dat hij daar niet van op de hoogte was. Hij ging ervan uit dat hij zijn dienst had geruild. Een normale gang van zaken in colleges over het hele land. Dit was echter niet vastgelegd. Het hele incident werd hem niet vergeven. Het ergste was wel dat beeld van het meisje dat hij zoende. Hij is afgetreden.
Onno Hoes, indertijd burgemeester van Maastricht, overleefde landelijke media aandacht voor een overspelige zoen wel. Zijn relatie liep schijnbaar wat schade op, en hij moest het een en ander toelichten in de gemeenteraad. Later legde Hoes zijn functie neer, een van de onderliggende redenen was de niet aflatende media aandacht voor zijn https://www.lerendeleiders.nl/politiek-leiderschap/520-eraf-met-haar-hoofd-over-het-wegsturen-van-wethouders-en-burgemeesters.
De opvolgers van beide burgemeesters en alle andere burgemeesters zijn gewaarschuwde mensen. Maar waar zijn ze nu precies voor gewaarschuwd? Voor social media en media? Voor de beeldvorming die ontstaat door stiekem genomen foto’s, of met een onschuldig motief genomen foto’s? Is het lesje dat burgemeesters geen privé-leven mogen hebben? Of is de les dat er onevenredig veel aandacht zou kunnen ontstaan als de gemeenteraad of de bevolking toch al genoeg van je heeft?
De les is in ieder geval dat je elke actie, op elk moment, heel precies moet afwegen. Maar is dat een menselijke opdracht? Wie wil dan nog burgemeester worden? Mensen die dat uit menselijkheid doen, of mensen die het doen uit machtswellust?
3. Een grotere sukkel als die er zat, zal er niet nog een keer komen
Voor de buitenwacht is het feit dat een burgemeester of wethouder aftreedt, al snel een teken dat het een sukkel is. We krijgen dan vaak een moment van prijsschieten: iedereen op de nieuwssite mag even losgaan en zijn mening over het functioneren van de bestuurder ventileren. Het is echter lastig om te zien, als buitenstaander, hoe een wethouder of burgemeester het doet in alle aspecten van zijn functie. De kans is dus aanwezig dat de wethouder of burgemeester zo gek nog niet was.
De benoeming van wethouders is een bijzonder proces. Bij de benoeming van een burgemeester is er een heldere sollicitatieprocedure. Die ontbreekt in bijna alle gemeenten voor wethouders. Vaak wordt iemand gevraagd om wethouder te worden. De partij die de wethouderspost mag bezetten, stelt de vraag aan mensen die ze kennen. Welke redenen zijn er om iemand te vragen als wethouder? Er zijn er een hoop inhoudelijke, maar soms lijkt ook anciënniteit een reden te zijn. Of beschikbaarheid. Dat is niet fout, want het is lastig te voorspellen wie een goede wethouder wordt. Dus of de vervanger een sukkel als wethouder is, dat leert alleen de tijd ons.
Conclusie
In dit waarderende onderzoek naar de voordelen van aftredende bestuurders, merken we dat er nog wat af te dingen is op wat reageerders als voordeel benoemen. Dat is geen reden voor bestuurders om eindeloos te blijven zitten. Maar misschien wel een reden om in het publieke debat iets minder snel ‘Eraf met hun hoofden’ te roepen. We zouden ook af en toe de tijd kunnen nemen om echt een gefundeerd oordeel te vormen door ons te verdiepen in de situatie, en er rekening mee te houden dat ook wethouders en burgemeesters gewoon mensen zijn.
Steun Lerende Leiders - een kop koffie
Reacties (3)
Lindsie van der Horst
Fijn stuk, Hetteke. Ik ben het van harte eens met je, impliciete, oproep om wat meer tijd en nuance.
De licht beschonken burgemeester was "de onze". Tijdens een etentje met buren, toen het net in de media was, was de belangrijkste constatering "gelukkig, hij is ook gewoon een mens". Helaas kreeg het een staartje en is de, overigens zeer gewaardeerde burgemeester, nu dus weg.
Hetteke Videler Auteur
Ja, het is niet de eerste die over iets onbenulligs valt. En, dank voor het compliment!
Petra Hermans
I carry the whole human race in silence, peace and harmony.
Thank you, Hetteke Videler.
Petra Hermans